burn-out (de; m; meervoud: burn-outs)

1   toestand van geestelijke uitputting ten gevolge van langdurige stress

  (Van Dale)

  

Burn-out. Het is een woord dat we vaak horen. Maar wat is het nou precies? Hoe ontstaat het en welke klachten geeft het? En wat heeft het te maken met een bore-out of depressie?

Hieronder zijn de volgende punten in het kort beschreven: 

  1. Burn-out
  2. Een paar getallen op een rijtje
  3. Ontstaan van een burn-out: stress, overspannen, burn-out
  4. Symptomen van een burn-out
  5. Diagnose
  6. Wat kun je doen, als je klachten hebt?
  7. Burn-out, bore-out en depressie
     

1. Burn-out

Een burn-out wordt veroorzaakt door een langdurige blootstelling aan stress. Als gevolg van deze stress ontstaat er een uitputtingsreactie van lichaam en geest.

Enkele voorbeelden van hoe mensen een burn-out ervaren: 

  • Het leeg raken van de accu.
  • Te lang in een hoge versnelling leven
  • Het knappen van een gespannen elastiek.
  • Opgebrand zijn.
     

2. Een paar getallen op een rijtje

  • Eén op de zeven werkende mensen in Nederland heeft last van burn-outverschijnselen.
  • En: één op de zeven werkende mensen in Nederland heeft last van bore-outverschijnselen.
  • In Nederland komt zo’n 5% van het ziekteverzuim door een burn-out.
  • Het ziekteverzuim door werkstress zoals burn-out kost jaarlijks 1,8 miljard euro.
  • Een werknemer met een burn-out kost een werkgever gemiddeld 122.000 euro.
  • Het onderwijs is koploper: één op de vijf werknemers in dit werkveld ervaart burn-outklachten.
     

3. Ontstaan van een burn-out

Een burn-out ontstaat door een stressreactie in het lichaam. Een zekere mate van stress is goed voor je. Een regelmatige dosis korte, hanteerbare stress maakt je weerbaarder en houdt je brein en lichaam in topconditie. Dit ervaar je als positieve stress. Je hebt niets belangrijks in je leven gepresteerd zonder deze positieve stress. Kenmerkend is dat positieve stress kort duurt en dat een periode van ont-spanning erop volgt.

Als de stress echter chronisch wordt en echte ontspanning uitblijft, dan bereik je het kantelpunt waar positieve stress omslaat in negatieve stress. De positieve effecten van stress verdwijnen en de negatieve stress bedreigt je psychische en fysieke gezondheid. Je raakt overspannen. De energie in je lichaam begint op te raken. De hoge cortisolwaarden beginnen hun tol te eisen. Je dagelijkse belastbaarheid neemt af en je krijgt moeite om al je activiteiten naar tevredenheid uit te voeren.  

Dit is een belangrijk moment: het moment dat je risico loopt op een burn-out. Nu ga je concreet merken dat jij jezelf door de stress aan het slopen bent. Dit is het moment om aan de slag te gaan met jezelf en zo veel ellende te voorkomen. Het kantelpunt waar overspannen zijn omslaat in een burn-out is voor ieder mens anders en afhankelijk van verschillende factoren. Hierbij spelen zowel genetische aanleg als omstandigheden en gedachten een rol. Belangrijk hierbij is de nauwe relatie tussen de fysieke, psychische en sociale invloeden. De combinatie hiervan is bepalend voor het mogelijk ontwikkelen van een burn-out.

Niet alle stressreacties wijzen op een burn-out, zelfs niet de ernstige. Bij burn-out staat de emotionele uitputting voorop. Deze treft vooral mensen die zich aanvankelijk met zeer veel energie, idealisme, inzet en enthousiasme voor andere mensen hebben ingezet.

Hoewel er zoveel oorzaken voor een burn-out zijn als mensen die eraan lijden, zijn er wel overkoepelende risicofactoren voor het ontstaan ervan.

  • Een te hoge of te lage werkdruk en/of stress in de privésituatie
  • Een bovengemiddeld verantwoordelijkheidsgevoel
  • Neiging tot perfectionisme
  • Groot idealisme
  • Een hoogsensitieve persoonlijkheid
  • Een groot gevoel van loyaliteit

Maar ook:

  • Gebrek aan sociale steun
  • Een gebrek aan autonomie
  • Een gebrek aan controle
     

4. Symptomen van een burn-out

Hoewel er enorm veel mogelijke oorzaken voor een burn-out zijn, komen de meeste symptomen bij iedereen in meer of mindere mate voor.
De drie belangrijkste indicatoren voor een burn-out zijn:

  • Emotionele uitputting
  • Afstand voelen tot het werk of de mensen met wie je werkt (cynisme)
  • Gebrek aan (professioneel) zelfvertrouwen


Maar er is meer. Iemand met een burn-out heeft vaak verschillende van onderstaande klachten:

Psychische klachten bij burn-out:

  • Concentratieproblemen
  • Angst- en paniekgevoelens
  • Geheugenproblemen
  • Prikkelbaarheid
  • Moe zijn bij het opstaan
  • Leeg voelen aan het einde van een werkdag
  • Piekeren
  • Neerslachtigheid
  • Een opgejaagd gevoel
  • Emotionele labiliteit
  • Niet tegen herrie of drukte kunnen

Lichamelijke klachten bij burn-out:

  • Oververmoeidheid
  • Slapeloosheid
  • Hoofdpijn
  • Maagpijn
  • Hartkloppingen
  • Ademhalingsproblemen
  • Verminderde eetlust
  • Verminderd libido
  • Moeilijk kunnen ontspannen
     

5. Diagnose

Bij een burn-out ben je ‘opgebrand’ door langdurige stress. Burn-out is echter niet apart geregistreerd in het handboek voor classificatie van psychische stoornissen (DSM IV/V) en dus geen officiële diagnose. Wel is het een veel gebruikte diagnose in de eerstelijnszorg. Medisch gezien valt burn-out onder de aanpassingsstoornissen. Als lichamelijke klachten op de voorgrond staan wordt het vaak een ongedifferentieerde somatoforme stoornis genoemd. Soms kan er (ook) sprake zijn van een gemaskeerde depressieve stoornis. Een diagnostisch onderzoek van de klachten is daarom van belang.

Of mensen aan burn-out lijden wordt vaak vastgesteld met  diagnostische vragenlijsten en gevalideerde psychologische meetinstrumenten, met name de Maslach Burnout Inventory (in Nederland de Utrechtse Burnout Schaal). Dat is een burn-outtest die werkt aan de hand van een vragenlijst die betrekking heeft op de drie belangrijkste indicatoren voor een burn-out.
 

6. Wat kun je doen als je klachten hebt?

Veel mensen krijgen te maken met een burn-out en ieder gaat hier op zijn eigen manier mee om. Hoe dit proces verloopt is afhankelijk van factoren als een sociaal netwerk, een goede werkgever en een oplettende huisarts.

De volgende richtlijnen zijn van groot belang voor een goed en blijvend herstel:

  • Leef in een regelmatig ritme
  • Eet gezond
  • Ontspan
  • Ga sporten
  • Maak plezier
  • Zoek professionele ondersteuning
     

7. Burn-out, bore-out en depressie

Zowel een burn-out, bore-out als depressie delen veel symptomen. Toch zijn er duidelijke verschillen te onderscheiden, met name in de oorzaak ervan.

Burn-out versus bore-out

Een bore-out is een term voor klachten die zijn ontstaan als gevolg van onderbelasting. De oorzaken van een bore-out zijn verveling, desinteresse en een gebrek aan uitdaging. Uit onderzoek blijkt dat onderbelasting dezelfde negatieve gevolgen voor de gezondheid heeft als overbelasting. Beide kunnen leiden tot stressklachten en, uiteindelijk, een burn-out.

Omdat de klachten in zo’n sterke mate hetzelfde zijn, wordt er zowel bij een burn-out als bij een bore-out vaak gesproken van ‘stressgerelateerde klachten’.

Burn-out versus depressie

Hoewel mensen met een burn-out vaak last hebben van depressieve gevoelens, is er een duidelijk onderscheid te maken tussen burn-out en depressie: burn-out is in eerste instantie een 'energiestoornis', en depressie een 'stemmingsstoornis'. Burn-outen depressie hebben dus gedeeltelijk vergelijkbare symptomen, maar andere oorzaken. 

 

Wil je meer weten of kijken in welke fase jij zelf zit? Neem gerust contact met mij op voor een vrijblijvend gesprek.